Tuy nhiên, để sử dụng tam thất đúng cách, người dùng cần hiểu rõ đặc điểm, công dụng, cách bảo quản cũng như những trường hợp cần thận trọng. Vậy tam thất Bắc là gì, có tác dụng gì và nên dùng như thế nào? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết qua bài viết dưới đây.
Tam thất Bắc có tên khoa học là Panax notoginseng, thuộc họ Nhân sâm (Araliaceae). Đây là loại cây thân thảo lâu năm, có mối liên hệ với một số loài thuộc chi Panax như nhân sâm và sâm Mỹ.
Phần được sử dụng phổ biến nhất là củ tam thất. Củ thường có hình dáng không đồng đều, bề mặt nhiều nếp nhăn, bên ngoài có màu nâu xám hoặc nâu vàng. Khi cắt ra, phần ruột thường có màu vàng nhạt đến vàng nâu, mùi thơm nhẹ và vị đắng đặc trưng.
Tam thất Bắc thường được thu hoạch khi củ đã đạt độ tuổi nhất định. Sau khi thu hoạch, củ có thể được rửa sạch, phơi hoặc sấy khô rồi bảo quản nguyên củ. Ngoài ra, tam thất cũng được thái lát hoặc nghiền thành bột để thuận tiện cho việc sử dụng.
Củ tam thất Bắc chứa nhiều hợp chất tự nhiên, trong đó nổi bật là nhóm saponin. Đây cũng là nhóm hoạt chất thường được quan tâm khi nghiên cứu các loại dược liệu thuộc chi Panax.
Ngoài saponin, tam thất còn có thể chứa một số thành phần khác như flavonoid, polysaccharide, acid amin và các hợp chất tự nhiên khác. Hàm lượng các thành phần này không cố định mà có thể thay đổi tùy theo:
Giống cây và vùng trồng.
Tuổi của củ khi thu hoạch.
Điều kiện đất đai, khí hậu.
Phương pháp sơ chế và bảo quản.
Chất lượng nguyên liệu đầu vào.
Vì vậy, không nên đánh giá chất lượng tam thất chỉ dựa vào kích thước hoặc màu sắc bên ngoài. Nguồn gốc và quy trình sản xuất cũng là những yếu tố rất quan trọng.
Tam thất Bắc được sử dụng lâu đời trong y học cổ truyền và được nghiên cứu về nhiều đặc tính sinh học. Tuy nhiên, công dụng thực tế có thể khác nhau tùy vào cơ địa, tình trạng sức khỏe, chất lượng dược liệu và cách sử dụng.
Người dùng cần lưu ý rằng tam thất Bắc là dược liệu hỗ trợ, không thay thế thuốc chữa bệnh hoặc phác đồ điều trị của bác sĩ.
Trong y học cổ truyền, tam thất thường được sử dụng trong các bài thuốc với nhiều cách chế biến khác nhau. Củ tam thất có thể dùng sống, dùng dạng bột hoặc được phối hợp với các dược liệu khác tùy theo mục đích. Nếu dùng tam thất như một vị thuốc, người dùng nên tham khảo ý kiến của thầy thuốc hoặc chuyên gia y học cổ truyền có chuyên môn.
Tam thất Bắc thường được nhiều người sử dụng trong chế độ chăm sóc sức khỏe hằng ngày. Một số sản phẩm từ tam thất được dùng với mục đích bổ sung dưỡng chất, hỗ trợ cơ thể và nâng cao sự quan tâm đến sức khỏe tổng thể.
Tam thất Bắc có thể xuất hiện dưới nhiều dạng khác nhau:
Củ tam thất khô nguyên củ.
Tam thất thái lát.
Bột tam thất.
Sản phẩm kết hợp tam thất với các loại dược liệu khác.
Một số sản phẩm thực phẩm bổ sung có thành phần tam thất.
Mỗi dạng sản phẩm có cách bảo quản và hướng dẫn sử dụng riêng. Người dùng nên đọc kỹ thông tin trên bao bì trước khi sử dụng.
Cách dùng tam thất Bắc phụ thuộc vào dạng sản phẩm và mục đích sử dụng. Dưới đây là một số cách dùng thường gặp.
Bột tam thất thường được đóng gói trong hộp hoặc túi kín. Người dùng có thể sử dụng theo hướng dẫn của nhà sản xuất, pha với nước ấm hoặc dùng theo cách được ghi trên bao bì.
Không nên tự ý dùng lượng lớn với suy nghĩ rằng liều cao sẽ mang lại hiệu quả tốt hơn. Nếu chưa từng sử dụng tam thất hoặc đang có bệnh nền, nên hỏi ý kiến bác sĩ, dược sĩ hoặc chuyên gia trước khi dùng.
Củ tam thất khô có thể được thái lát mỏng hoặc nghiền thành bột. Khi thái củ, nên sử dụng dụng cụ sạch và khô để hạn chế nguy cơ nhiễm ẩm, nấm mốc.
Nếu muốn dùng lâu dài, có thể nghiền một lượng vừa đủ rồi bảo quản trong hộp kín. Không nên nghiền quá nhiều nếu điều kiện bảo quản không đảm bảo, vì bột dễ hút ẩm và giảm chất lượng hơn so với củ nguyên.
Tam thất Bắc có thể được kết hợp với một số dược liệu hoặc thành phần khác trong các sản phẩm chăm sóc sức khỏe. Khi sử dụng, cần kiểm tra đầy đủ:
Thành phần sản phẩm.
Hướng dẫn sử dụng.
Đối tượng sử dụng.
Cảnh báo và chống chỉ định.
Ngày sản xuất và hạn sử dụng.
Không nên sử dụng đồng thời quá nhiều sản phẩm có cùng thành phần tam thất nếu chưa được tư vấn.
Thời điểm dùng tam thất có thể phụ thuộc vào dạng sản phẩm và hướng dẫn của nhà sản xuất. Một số người thường dùng sau bữa ăn để hạn chế cảm giác khó chịu ở dạ dày, nhưng không có một thời điểm cố định phù hợp cho tất cả mọi người.
Nếu sử dụng tam thất theo bài thuốc hoặc kết hợp với thuốc khác, cần tuân thủ hướng dẫn của người có chuyên môn. Đặc biệt, người đang điều trị bệnh không nên tự ý thay đổi thời điểm hoặc liều dùng thuốc chỉ vì sử dụng thêm tam thất.
Tam thất Bắc là dược liệu có hoạt tính sinh học, vì vậy cần sử dụng đúng cách và phù hợp với tình trạng sức khỏe.
Một số lưu ý quan trọng gồm:
Chọn sản phẩm có nguồn gốc và thông tin rõ ràng.
Không sử dụng tam thất bị ẩm mốc, đổi màu hoặc có mùi bất thường.
Không tự ý dùng với liều lượng cao hoặc kéo dài.
Người đang sử dụng thuốc kê đơn nên hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ.
Người có bệnh nền cần tham khảo chuyên gia trước khi sử dụng.
Phụ nữ mang thai, người đang cho con bú và trẻ em không nên tự ý dùng.
Ngừng sử dụng nếu xuất hiện dấu hiệu bất thường và liên hệ với cơ sở y tế khi cần.
Không dùng tam thất để thay thế thuốc hoặc phương pháp điều trị đã được chỉ định.
Một số nhóm đối tượng cần đặc biệt thận trọng khi sử dụng tam thất Bắc, bao gồm:
Tam thất có thể không phù hợp khi dùng cùng một số loại thuốc hoặc sản phẩm có tác động đến quá trình đông máu, huyết áp hoặc các chức năng khác của cơ thể.
Phụ nữ mang thai và người đang cho con bú không nên tự ý sử dụng tam thất Bắc. Nếu có nhu cầu dùng dược liệu, cần tham khảo ý kiến của bác sĩ để cân nhắc lợi ích và nguy cơ.
Trẻ em có cơ địa và nhu cầu sử dụng khác người trưởng thành. Vì vậy, không nên tự ý cho trẻ dùng tam thất nếu chưa có hướng dẫn từ chuyên gia y tế.
Người mắc các bệnh mạn tính hoặc đang theo dõi sức khỏe định kỳ nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi bổ sung tam thất vào chế độ sử dụng hằng ngày.
Trần Tường cung cấp các sản phẩm dược liệu và sản phẩm từ sâm như tam thất Bắc, nấm lim xanh, cao sâm và kẹo sâm.
Khi lựa chọn sản phẩm, khách hàng nên tìm hiểu kỹ thông tin về thành phần, nguồn gốc, cách sử dụng và bảo quản. Nếu đang dùng thuốc, có bệnh nền hoặc thuộc nhóm cần thận trọng, nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng.
